به بهانه نهمین سالگرد زلزله سرپل‌ذهاب ۳سناریوی لرزه‌ای تهران؛ مرکزوشرق در کانون آسیب‌پذیری/بحران فقط با بزرگی زلزله شکل نمی‌گیرد

کد : 13862

گروه : اخبار شرکت

تاریخ : 20 آبان 1405 ساعت 8:40:02

کپی لینک کوتاه

استاد پژوهشگاه زلزله‌شناسی با تشریح ۳ سناریوی احتمالی وقوع زمینلرزه در تهران با بزرگای ۶ تا ۷.۴، گفت: پیامدهای چنین رخدادی می‌تواند از خسارت‌های موضعی و آسیب به ساختمان‌های ضعیف تا فروریزش گسترده، اختلال همزمان در زیرساخت‌های حیاتی و شکل‌گیری بحران چندبخشی متغیر باشد؛ ضمن آنکه بر اساس برخی مطالعات، مناطق مرکزی و شرقی تهران از نظر آسیب‌پذیری برجسته هستند.

به گزارش ایسنا، زمینلرزه ۲۱ آبان‌ماه ۱۳۹۶ ازگله ـ سرپل‌ذهاب با بزرگای گشتاوری ۷.۳، یکی از بزرگترین و مخرب‌ترین زمینلرزه‌های ایران در دهه‌های اخیر بود؛ رخدادی که در نزدیکی مرز ایران و عراق به وقوع پیوست و بخش‌هایی از استان کرمانشاه، به‌ویژه سرپل‌ذهاب را با ویرانی گسترده مواجه کرد. این زمینلرزه حدود ۶۲۰ کشته و بیش از ۱۲ هزار مجروح بر جای گذاشت و هزاران واحد مسکونی را تخریب کرد یا در شمار ساختمان‌های غیرقابل سکونت قرار داد. قطع آب و برق، آسیب به زیرساخت‌های حیاتی، دشواری امدادرسانی و آوارگی شمار زیادی از خانوارها، ابعاد این حادثه را از یک رخداد طبیعی به بحرانی انسانی و اجتماعی تبدیل کرد.

اکنون با گذشت ۹ سال از این زمینلرزه، تجربه سرپل‌ذهاب همچنان یادآور این واقعیت است که به گفته رییس مرکز پیش‌بینی زلزله پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی، بزرگی زلزله تنها بخشی از معادله خسارت است و میزان آمادگی، کیفیت ساخت‌وساز و تاب‌آوری زیرساخت‌ها در تعیین ابعاد فاجعه نقشی تعیین‌کننده دارند.

درس زمینلرزه ۲۱ آبان ۱۳۹۶ سرپل ذهاب برای تهران :بحران یا خسارت قابل مدیریت؟

مهدی زارع در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به اینکه امسال، نهمین سالروز زمینلرزه ۲۱ آبان‌ماه ۱۳۹۶ ازگله سرپل‌ذهاب و آخرین زمینلرزه با بزرگای بیش از ۷ در ایران است، اظهار کرد: پس از گذشت ۹ سال از این رخداد، این پرسش مطرح است که چه درس‌هایی از این زمینلرزه برای تهران گرفته‌ایم و آیا هر زمینلرزه بزرگی الزاماً به بحران ملی تبدیل می‌شود؟ پاسخ این پرسش منفی است و برای بررسی پیامدهای زمینلرزه باید میان سه مفهوم تمایز قائل شد؛ نخست، اندازه یا بزرگای زلزله، دوم، میزان خسارات فیزیکی و سوم، چگونگی تبدیل این خسارات به بحران انسانی و مدیریتی.

زارع با تاکید بر اینکه حتی یک زمینلرزه با بزرگای متوسط، اگر در نزدیکی شهری پرجمعیت و در محدوده‌ای با بافت آسیب‌پذیر رخ دهد، می‌تواند خسارات زیادی به بار آورد و به فاجعه‌ای گسترده تبدیل شود، اظهار کرد: برای نمونه، زمینلرزه ۲۹ آذرماه ۱۳۹۶ ملارد با بزرگای ۵ در غرب تهران، ۷ کشته بر جای گذاشت. همچنین در پی هراس عمومی و تردد غیرمعمول خودروها از شب تا صبح روز بعد، آلودگی گسترده هوای تهران نیز به تلفات انسانی منجر شد و ۵۰ نفر جان خود را از دست دادند. در مقابل زمینلرزه‌های ۲۳ آبان‌ ماه ۱۴۰۰ «فین» بندرعباس با بزرگاهای ۶.۲ و ۶.۱، به دلیل وقوع در منطقه‌ای کم‌جمعیت و دور از سکونتگاه‌های متراکم، تنها یک کشته بر جای گذاشت.

رئیس مرکز پیش‌بینی زلزله پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله با بیان اینکه زمینلرزه‌های ایران بر اساس پیامدهای انسانی و کالبدی و همچنین ظرفیت پاسخگویی به آنها به بحران تبدیل شده‌اند، خاطر نشان کرد: میزان تلفات و آسیب‌پذیری انسانی، خسارت به ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها، ظرفیت پاسخ اضطراری، تداوم بحران و روند بازسازی از جمله عواملی هستند که در تعیین ابعاد بحران ناشی از زمین‌لرزه نقش دارند. «خسارت قابل مدیریت» به معنای کم‌بودن خسارات نیست، بلکه این مفهوم به این معنا است که ابعاد خسارات از ظرفیت پاسخگویی و بازیابی جامعه و نهادهای مسئول فراتر نرفته باشد.

زمینلرزه‌های مرگبار ایران در ۵ دهه گذشته

وی با مرور مهمترین زمینلرزه‌های خسارت‌بار ایران در ۵ دهه گذشته، زمینلرزه طبس در سال ۱۳۵۷ با بزرگای ۷.۴ و دست کم ۶۰۰۰ کشته را یکی از رخدادهای بسیار شدید از نظر بحران انسانی نام برد و ادامه داد: زمینلرزه منجیل در سال ۱۳۶۹ با بزرگای ۷.۳ و حدود ۱۵ هزار و ۸۰۰ کشته نیز بحرانی منطقه‌ای با پیامدهای ملی ایجاد کرد. علاوه بر آن زمینلرزه اردکول قائن در سال ۱۳۷۶ با تخریب گسترده در روستاها و شهرک‌های ناحیه مرزی شرق قائن و حدود ۱۵۰۰ کشته، از دیگر رخدادهای مهم این دوره بود.

زارع، زمینلرزه بم در سال ۱۳۸۲ با بزرگای ۶.۵ را فاجعه‌ای انسانی و بحرانی شهری با بیش از ۲۶ هزار کشته توصیف کرد و یادآور شد: زمینلرزه آوج در سال ۱۳۸۱ با بزرگای ۶.۳ و ۳۰۶ کشته، زمینلرزه‌های ورزقان در سال ۱۳۹۱ با بزرگاهای ۶.۴ و ۶.۳ و حدود ۳۰۰ کشته و زمینلرزه ازگله ـ سرپل‌ذهاب در سال ۱۳۹۶ با بزرگای ۷.۳ و حدود ۶۲۰ کشته، از شاخص‌ترین زمینلرزه‌های دارای تلفات در ایران طی ۵ دهه گذشته بوده‌اند.

رئیس مرکز پیش‌بینی زلزله پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله با بیان اینکه در ارزیابی پیامدهای زمینلرزه‌ها باید به دو نکته مهم توجه کرد، گفت: نخست اینکه تعداد کشته‌شدگان به‌تنهایی شاخص کافی برای سنجش کیفیت مدیریت بحران نیست و در این ارزیابی باید میزان مواجهه جمعیت با خطر، آسیب‌پذیری ساختمان‌ها و ظرفیت پاسخ‌گویی نیز بررسی شود. نکته دوم این است که زمینلرزه‌هایی که به بحران منجر شده‌اند، لزوما به معنای عملکرد ناموفق همه سازمان‌های امدادی نیستند. ممکن است در جریان یک رخداد، عملیات نجات در برخی بخش‌ها موفق و در بخش‌های دیگر ناکافی بوده باشد؛ بنابراین ارزیابی عملکرد باید با در نظر گرفتن همه ابعاد و شرایط انجام شود.

این استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله با تشریح عوامل اصلی در تبدیل زمینلرزه به بحران شدید، نخستین عامل را آسیب‌پذیری ساختمان‌ها دانست و اظهار کرد: فروریزش ساختمان‌های بنایی غیرمسلح و بناهایی که از کیفیت ساخت کافی برخوردار نیستند، می‌تواند میزان تلفات انسانی را به‌شدت افزایش دهد. در زمین‌لرزه بم، کیفیت پایین ساختمان‌های خشتی یکی از عوامل مهم در افزایش تلفات بسیار بالا بود. از کار افتادن خدمات حیاتی دومین عامل است؛ آسیب همزمان به بیمارستان‌ها، شبکه آب‌رسانی، برق، مخابرات و راه‌های دسترسی، ظرفیت نجات و درمان مصدومان را کاهش می‌دهد و می‌تواند بحران اولیه را به وضعیتی طولانی‌مدت تبدیل کند.

رئیس مرکز پیش‌بینی زلزله پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، محدودیت ظرفیت امداد و نجات را سومین عامل مؤثر در تشدید بحران دانست و اضافه کرد: انسداد راه‌ها، پراکندگی روستاها، کمبود تجهیزات آواربرداری و ناهماهنگی در توزیع کمک‌ها می‌تواند روند امدادرسانی را کند کند. برای نمونه، در زمینلرزه منجیل ـ رودبار، رانش زمین و انسداد راه‌های کوهستانی، دسترسی به مناطق آسیب‌دیده را دشوار کرده بود.

وی تمرکز جمعیت و ویژگی‌های کانون زمینلرزه را چهارمین عامل تبدیل شدن زلزله‌ها به بحران شدید عنوان کرد و افزود: وقوع زمینلرزه در نزدیکی شهرهای متراکم، بافت‌های فرسوده یا مناطقی با خاک نامناسب می‌تواند پیامدهای مخرب‌تری داشته باشد. فاصله از گسل، عمق کانونی و ویژگی‌های حرکت زمین نیز در میزان خسارات اهمیت دارند. پنجمین عامل ضعف آمادگی و تداوم مشکلات پس از سانحه است. نبود برنامه عملیاتی روشن، تمرین ناکافی، مشکلات مربوط به اسکان موقت و تأخیر در بازسازی می‌تواند یک سانحه کوتاه‌مدت را به بحرانی اجتماعی و اقتصادی تبدیل کند که آثار آن تا چندین سال ادامه یابد.

سرپل‌ذهاب؛ نمونه‌ای از تبدیل مخاطره طبیعی به بحران انسانی

این استاد تمام پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله با اشاره به زمینلرزه ۲۱ آبان‌ماه ۱۳۹۶ سرپل‌ذهاب، اظهار کرد: این زمینلرزه با بزرگای گشتاوری ۷.۳ در نزدیکی مرز ایران و عراق رخ داد و در زمره زمینلرزه‌هایی قرار گرفت که به بحران انسانی و اختلال جدی در خدمات‌رسانی منجر شدند، به گونه‌ای که گزارش‌ها از حدود ۶۲۰ کشته و بیش از ۱۲ هزار مجروح در این زمینلرزه حکایت دارند، ضمن آنکه شهر سر پل‌ ذهاب بیشترین تلفات را متحمل شد و ده‌ها هزار نفر به اسکان اضطراری نیاز پیدا کردند.

وی با اشاره به وضعیت ساختمان‌ها در مناطق آسیب‌دیده، ادامه داد: با وجود عملکرد بهتر برخی ساختمان‌های جدیدتر، تعدادی از ساختمان‌های مسکونی در پهنه رومرکزی زمینلرزه سرپل‌ذهاب به دلیل ضعف‌های اجرایی یا سازه‌ای دچار آسیب جدی شدند. ثبت شتاب‌هایی نزدیک به شتاب جاذبه زمین و آسیب‌پذیری ساختمان‌های چندطبقه از جمله عوامل مهم در بروز خسارات بودند. همچنین در سرپل‌ذهاب، گیلانغرب، کرند و قصرشیرین برق قطع شد و شبکه آب‌رسانی نیز آسیب دید. در ۷ شهر، قطعی آب به دلیل آلودگی تا دو هفته ادامه داشت.

رئیس مرکز پیش‌بینی زلزله پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله با بیان اینکه پیامدهای زمینلرزه تنها به تخریب ساختمان‌ها و تلفات اولیه محدود نبود، خاطر نشان کرد: آسیب به خانه‌ها، نگرانی از وقوع پس‌ لرزه‌ها و شرایط آب‌وهوایی، نیاز به سرپناه، گرمایش، آب سالم، خدمات درمانی و پشتیبانی معیشتی را افزایش داد. حتی خانوارهایی که خانه‌هایشان به‌طور کامل فرو نریخته بود، ممکن بود برای مدتی امکان بازگشت ایمن به زندگی عادی را نداشته باشند.

زارع با اشاره به گستردگی عملیات امداد و درمان در جریان زمینلرزه سرپل‌ذهاب، افزود: مطالعات مربوط به خدمات فوریت‌های پزشکی، هم به نقش سازمان‌های پاسخ‌دهنده و هم به چالش‌های هماهنگی و محدودیت ظرفیت عملیاتی آنها اشاره کرده‌اند. بنابراین، توصیف کل عملیات امدادی به‌عنوان یک شکست کامل، توصیف دقیقی نیست؛ بلکه باید موفقیت‌های عملیات نجات را در کنار ضعف‌های آمادگی، توزیع خدمات و روند بازیابی بررسی کرد. این رخداد نمونه‌ای از تبدیل یک مخاطره طبیعی به بحرانی گسترده است که در نتیجه ترکیب آسیب‌پذیری کالبدی، اختلال در خدمات حیاتی و دشواری‌های مربوط به پاسخ‌گویی و بازیابی شکل گرفت.

درس‌های سرپل‌ذهاب برای تهران

رئیس مرکز پیش‌بینی زلزله پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، با اشاره به درس‌های زمینلرزه سرپل‌ذهاب برای تهران، افزود: تجربه سرپل‌ذهاب برای تهران اهمیت زیادی دارد، اما باید تفاوت مقیاس و پیچیدگی‌های یک کلان‌شهر را نیز در نظر گرفت. در تهران، وقوع یک زمینلرزه مخرب ممکن است به‌طور همزمان بر ساختمان‌ها، بیمارستان‌ها، راه‌ها، مترو، شبکه گاز، آب، برق، مخابرات و زنجیره تأمین کالا تاثیر بگذارد. تمرکز جمعیت و وابستگی متقابل زیرساخت‌ها می‌تواند یک اختلال موضعی را به بحرانی فراتر از محدوده کانونی زمین‌لرزه گسترش دهد.

زارع با تاکید بر اینکه درس اصلی زمینلرزه سرپل‌ذهاب برای تهران صرفا مقاوم‌سازی ساختمان‌ها نیست، ادامه داد: مساله مهمتر، جلوگیری از تبدیل خسارات اولیه زمینلرزه به فروپاشی عملکردی شبکه خدمات شهری است.

رئیس مرکز پیش‌بینی زلزله پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله با اشاره به اولویت‌های کاهش ریسک زلزله در تهران بر اساس تجربه زمینلرزه‌های پنج دهه اخیر کشور، گفت: شناسایی و مقاوم‌سازی ساختمان‌های پرخطر، به‌ویژه بیمارستان‌ها، مدارس و مراکز امدادی، باید در اولویت قرار گیرد. ارزیابی آسیب‌پذیری شبکه‌های آب، برق، گاز، مخابرات و حمل‌ونقل با در نظر گرفتن وابستگی متقابل آنها از دیگر اقدامات ضروری در این زمینه است و پیش‌بینی مسیرهای جایگزین برای امدادرسانی و توزیع سوخت، آب و کالاهای ضروری نیز اهمیت دارد.

زارع با تأکید بر ضرورت تداوم فعالیت مراکز حیاتی در شرایط بحرانی، اظهار کرد: باید برای بیمارستان‌ها و مراکز مدیریت بحران، برنامه‌های تداوم خدمت طراحی شود تا این مراکز حتی در شرایط قطع برق و ارتباطات نیز بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند. تمرین هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، شهرداری‌ها، نیروهای امدادی و جوامع محلی از دیگر اولویت‌های کاهش ریسک است. همچنین عملکرد بازسازی پس از زمینلرزه باید بر اساس بازگشت ایمن خدمات و معیشت مردم سنجیده شود، نه صرفا تعداد واحدهای مسکونی ساخته‌شده.

این استاد حوزه زلزله‌شناسی با بیان اینکه بزرگای زمینلرزه به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که آیا یک رخداد به بحران تبدیل خواهد شد یا خیر، توضیح داد: فاصله از گسل، عمق زمینلرزه، جهت گسیختگی، ویژگی‌های خاک، تراکم جمعیت، کیفیت ساختمان‌ها و تاب‌آوری شبکه‌های حیاتی از عوامل تعیین‌کننده در میزان خسارات و ابعاد بحران هستند. در پژوهش‌های انجام‌ شده درباره گسل شمال تهران و گسل مشاء، سناریوهایی با بزرگای حدود ۶ تا بیش از ۷ مورد بررسی قرار گرفته‌اند. زمینلرزه‌هایی با بزرگای ۴.۵ تا ۵.۵ معمولا لرزش محسوس ایجاد می‌کنند و ممکن است خسارات موضعی و آسیب به ساختمان‌های بسیار آسیب‌پذیر را به دنبال داشته باشند. در زمینلرزه‌هایی با بزرگای ۵.۵ تا ۶، احتمال شکل‌گیری بحران موضعی یا ناحیه‌ای وجود دارد و ساختمان‌های ضعیف ممکن است آسیب ببینند و راه‌ها و خدمات شهری نیز با اختلال محلی مواجه شوند.

رئیس مرکز پیش‌بینی زلزله پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله افزود: زمینلرزه‌هایی با بزرگای ۶ تا ۶.۵ می‌توانند به بحران در چند محله یا در سطح منطقه‌ای منجر شوند؛ به‌ویژه اگر کانون زمینلرزه به شهر نزدیک باشد. در زمینلرزه‌هایی با بزرگای ۶.۵ تا ۷ احتمال بروز بحران گسترده شهری وجود دارد. در چنین شرایطی ممکن است نیاز به امدادرسانی فراشهری ایجاد شود و خدمات حیاتی نیز با اختلال جدی مواجه شوند.

زارع با اشاره به احتمال وقوع زمینلرزه‌هایی با بزرگای ۷ تا ۷.۴، با تاکید بر اینکه در صورتی که چنین زمینلرزه‌ای در نزدیکی تهران رخ دهد و با حرکت شدید زمین همراه باشد، احتمال شکل‌گیری بحرانی چندبخشی و طولانی‌مدت وجود دارد، اظهار کرد: بحران چندبخشی به وضعیتی گفته می‌شود که چند حوزه به‌طور همزمان درگیر شوند؛ از جمله آسیب به ساختمان‌ها، اختلال در خدمات درمانی، قطع آب و برق، دشواری حمل‌ونقل، اختلال در ارتباطات و نیاز گسترده به اسکان اضطراری. شدت چنین بحرانی را نمی‌توان صرفا بر اساس بزرگای زمینلرزه محاسبه کرد.

سه سناریوی احتمالی زمینلرزه در تهران

زارع با تشریح سه سناریوی اصلی برای بررسی پیامدهای احتمالی زمینلرزه در تهران، گفت: در سناریوی نخست، وقوع زمین‌لرزه‌ای با بزرگای ۶ تا ۶.۳ می‌تواند به بحرانی موضعی تا منطقه‌ای منجر شود؛ البته این وضعیت به نزدیکی کانون زمین‌لرزه به بافت شهری و شدت حرکت زمین بستگی دارد. در این سناریو، احتمال آسیب جدی به ساختمان‌های ضعیف، افزایش شمار مجروحان و نیاز فوری به تخلیه برخی مناطق وجود دارد. همچنین ممکن است خیابان‌ها مسدود شوند و شبکه‌های آب، برق یا گاز در محدوده وقوع زمینلرزه با اختلال مواجه شوند. در چنین شرایطی، فشار زیادی نیز بر آتش‌نشانی و بیمارستان‌های همان محدوده وارد خواهد شد.

رئیس مرکز پیش‌بینی زلزله پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله درباره سناریوی دوم با بزرگای ۶.۵ تا ۶.۹ گفت: در این حالت، احتمال شکل‌گیری بحران گسترده شهری وجود دارد و ممکن است در چند منطقه شهری تخریب ساختمان‌ها رخ دهد و نیاز به خدمات درمانی و اسکان اضطراری به‌طور قابل توجهی افزایش یابد. در این سناریو، اختلال همزمان در چند بخش از شبکه حمل‌ونقل و خدمات شهری، توزیع آب و سوخت و تأمین اقلام ضروری را دشوار می‌کند. در سناریوی سوم که زمینلرزه‌ای با بزرگای ۷ تا ۷.۴ است، در صورت وقوع چنین زمینلرزه‌ای در شرایطی که حرکت زمین شدید باشد، احتمال شکل‌گیری بحران چندبخشی وجود دارد. در این سناریو، ممکن است ساختمان‌های زیادی آسیب ببینند و در بافت‌های آسیب‌پذیر فروریزش ساختمان‌ها رخ دهد. همچنین ظرفیت خدمات درمانی با فشار شدیدی مواجه می‌شود و نیاز به کمک‌رسانی از خارج استان افزایش می‌یابد.

این محقق حوزه مخاطرات با اشاره به دیگر پیامدهای احتمالی این سناریو، افزود: اختلال همزمان در شبکه‌های آب، برق، گاز، ارتباطات و حمل‌ونقل، آوارگی گسترده جمعیت، اختلال در فعالیت‌های اقتصادی و بروز بحران‌های ثانویه‌ای مانند آتش‌سوزی و کمبود خدمات نیز از پیامدهای احتمالی چنین رخدادی است.

برآورد خسارت در سناریوی گسل مشاء

زارع با تاکید بر ضرورت تفکیک مطالعات سناریویی از پیش‌بینی قطعی زمینلرزه، اظهار کرد: برآورد یک سناریوی مشخص با پیش‌بینی قطعی تفاوت دارد و نتایج مطالعات سناریویی نباید به‌عنوان پیش‌بینی زمان یا وقوع حتمی یک زمینلرزه تلقی شوند. در مطالعه سناریوی گسل مشاء، با استفاده از شبیه‌سازی جنبش زمین و مدل آسیب‌پذیری ساختمان‌های تهران، نسبت میانه خسارت ساختمان‌های مسکونی حدود ۶ درصد برآورد شده است. بر اساس نتایج این مطالعه، مناطق مرکزی و شرقی تهران از نظر آسیب‌پذیری برجسته هستند.

رئیس مرکز پیش‌بینی زلزله پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، با تاکید بر ضرورت تفکیک انواع بحران‌های احتمالی ناشی از زمینلرزه در تهران، اظهار کرد: در برنامه‌ریزی برای مواجهه با زلزله باید دست کم چهار نوع بحران شامل بحران ساختمانی و انسانی، بحران درمان و امداد، بحران زیرساخت و خدمات حیاتی و بحران اجتماعی و اقتصادی به‌صورت جداگانه بررسی شوند.

وی با تشریح نخستین نوع بحران، یعنی بحران ساختمانی و انسانی، گفت: این نوع بحران شامل فروریزش ساختمان‌ها، تلفات انسانی، مجروحان، افراد محبوس‌شده در زیر آوار و نیاز به تخلیه و اسکان اضطراری است.

زارع، بحران درمان و امداد را دومین نوع بحران برشمرد و افزود: در این وضعیت، افزایش ناگهانی شمار مجروحان، آسیب‌دیدن مراکز درمانی، کمبود ظرفیت اورژانس و اختلال در دسترسی به بیمارستان‌ها می‌تواند روند امدادرسانی و درمان مصدومان را با مشکل مواجه کند. سومین نوع بحران، یعنی بحران زیرساخت و خدمات حیاتی، منجر به قطع یا محدودیت در تأمین آب، برق، گاز، مخابرات و حمل‌ونقل، حتی در مناطقی که ساختمان‌های آنها فرو نریخته است، خواهد شد و می‌تواند زندگی روزمره مردم را مختل کند.

رئیس مرکز پیش‌بینی زلزله پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، بحران اجتماعی و اقتصادی را چهارمین نوع بحران دانست و توضیح داد: آوارگی جمعیت، از دست رفتن معیشت، اختلال در خدمات عمومی و زنجیره تأمین کالا و طولانی‌شدن روند بازسازی از جمله پیامدهای این نوع بحران هستند. شدیدترین وضعیت، زمانی ایجاد می‌شود که این چهار نوع بحران به یکدیگر وابسته شوند، برای مثال، قطع برق ممکن است عملکرد پمپ‌های آب و تجهیزات درمانی را مختل کند؛ انسداد خیابان‌ها دسترسی نیروهای اورژانس را کاهش دهد و کمبود آب و سرپناه نیز بحران انسانی را طولانی‌تر کند.

وی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در برنامه‌ریزی برای مواجهه با زمینلرزه، اظهار کرد: به‌جای اینکه مدیریت بحران صرفا بر اساس بزرگای زمینلرزه فعال شود، بهتر است سه سطح سناریویی برای مواجهه با پیامدهای احتمالی آن تعریف شود. سطح نخست این دسته‌بندی «بحران محدود» نام دارد؛ در این سطح، زمینلرزه‌ای با بزرگای متوسط رخ می‌دهد، خسارات عمدتا موضعی است و عملکرد اصلی خدمات شهری حفظ می‌شود. در سطح دوم یا «بحران گسترده»، خسارات در چند منطقه شهری گسترش می‌یابد، نیازهای امدادی به‌شدت افزایش پیدا می‌کند و بخشی از خدمات حیاتی با اختلال مواجه می‌شود.

رئیس مرکز پیش‌بینی زلزله پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله درباره سطح سوم با عنوان «بحران کلان‌شهری» نیز گفت: در این وضعیت، خسارات ساختمانی گسترده است، احتمال از کار افتادن هم‌زمان چند زیرساخت وجود دارد و برای مدیریت شرایط، بسیج منابع ملی و دریافت پشتیبانی از خارج از محدوده آسیب‌دیده ضروری خواهد بود.

وی با اشاره به اینکه بزرگای زمینلرزه به‌تنهایی معیار مناسبی برای تعیین سطح بحران نیست، تاکید کرد: ممکن است یک زمینلرزه با بزرگای ۶.۲ به دلیل موقعیت نامناسب کانون و نزدیکی به شهر، از نظر نیاز به امدادرسانی اضطراری اهمیت بیشتری از زمینلرزه‌ای با بزرگای بالاتر، اما دورتر از شهر داشته باشد.

زارع با تأکید بر ضرورت پاسخگویی به پرسش‌های مشخص در برنامه‌ریزی برای آمادگی تهران در برابر زمینلرزه، اظهار کرد: پرسش اصلی این است که در هر سناریوی احتمالی، چه تعداد ساختمان آسیب می‌بینند، چند بیمارستان و مسیر امدادی فعال باقی می‌مانند و خدمات آب، برق، گاز و ارتباطات برای چه مدت قابل ارائه خواهند بود. پاسخ به این پرسش‌ها مشخص می‌کند که یک زمینلرزه به خسارتی قابل مدیریت یا بحرانی گسترده تبدیل خواهد شد.

رئیس مرکز پیش‌بینی زلزله پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله تاکید کرد: مهمترین معیار آمادگی برای زمینلرزه بعدی این نیست که پس از وقوع حادثه چند دستگاه وارد عمل می‌شوند، بلکه باید دید چه میزان از تلفات انسانی و اختلال در خدمات از پیش کاهش یافته و چه مقدار از عملکرد حیاتی شهر پس از زمینلرزه حفظ می‌شود.

انتهای پیام